John Locke 1690'da yayımlanan İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme'de bir iddiada bulunur: Doğduğumuzda zihnimiz boş bir levhadır. Üzerinde hazır hiçbir fikir yazılı değildir. Bildiğimiz her şey iki kapıdan girer. Birincisi duyumdur: gözle gördüğümüz, elle dokunduğumuz, dille tattığımız. İkincisi yansımadır: zihnin kendi işleyişini, düşündüğünü, hatırladığını, istediğini fark etmesi. Locke'a göre en karmaşık fikirlerimiz bile bu basit malzemelerin birleşiminden oluşur.
Bugünün dil modelleri de bir anlamda boş bir levhayla başlar. Sonra üzerine insanlığın yazdığı devasa bir metin yığını dökülür. Ama burada Locke'un dikkatimizi çektiği bir fark var. Model duyumla değil, başkalarının duyumları hakkında yazdıklarıyla doldurulur. Hiç görmediği bir gün batımını anlatan binlerce cümle okumuştur. Hiç ısırmadığı bir elmanın çıtırtısını tarif eden sayısız metin bilir.
Locke bu durumu şaşırtıcı bir örnekle önceden düşünmüştü. Ananasın tadını hiç tatmamış birine, o tadı kelimelerle ne kadar anlatırsanız anlatın, gerçek fikrini veremezsiniz der. Basit fikirler ancak doğrudan deneyimle edinilir. Tanım, deneyimin yerini tutmaz. Bir dil modeli "ananas tatlı ve ekşidir, hafif keskin bir tadı vardır" cümlesini kusursuzca kurabilir. Ama o cümle, tadın kendisi değil, tadın gölgesidir.
Bu, makinenin hiçbir şey bilmediği anlamına gelmez. Kelimeler arasındaki ilişkileri, bir kavramın hangi bağlamlarda nasıl kullanıldığını, insanların deneyimlerini nasıl anlattığını olağanüstü bir incelikle öğrenir. Ama bu, ikinci elden bir bilgidir. Tıpkı hiç denize girmemiş birinin yüzme üzerine yazılmış bütün kitapları okuması gibi.
Asıl ilginç soru makineyle değil, bizimle ilgili. Çünkü biz de giderek daha fazla şeyi ekranlardan öğreniyoruz. Bir şehri gezmeden önce fotoğraflarını görüyoruz, bir yemeği tatmadan önce yorumlarını okuyoruz, bir insanı tanımadan önce profilini biliyoruz. Locke'un iki kapısından biri, yani doğrudan duyum, gündelik hayatımızda sessizce daralıyor. Başkalarının deneyimlerinin özetleriyle yaşamak kolaylaşıyor.
Burada makine bize ayna tutuyor. Onun sınırı, bizim unutmaya başladığımız bir şeyi hatırlatıyor: Deneyimin yerini hiçbir tarif tutmaz. Bir kitabı özetinden, bir manzarayı fotoğrafından, bir sohbeti mesajından bilmek, bilmenin inceltilmiş bir biçimidir, ama eksik bir biçimidir.
O halde makineyle ilişkimizde iş bölümü açık. Makine, deneyimlerin toplamını düzenlemekte ve onları birbirine bağlamakta güçlü. İnsan ise yeni deneyimi üretmekte, ilk elden tatmakta, dokunmakta, fark etmekte güçlü. İyi bir soru çoğu zaman ancak dünyaya gerçekten temas etmiş birinden gelir. Bir bahçede toprakla uğraşan birinin makineye soracağı soru, sadece bahçıvanlık üzerine okumuş birinin sorusundan çok farklıdır.
Locke'un boş levhası bize bir sorumluluk bırakıyor. Levhayı neyle doldurduğumuz bizim seçimimiz. Makineler başkalarının yazdıklarıyla dolu levhalar olarak gelişmeye devam edecek. Bizim işimiz ise kendi levhamıza hâlâ doğrudan dünyadan bir şeyler yazmak: bir tadı, bir sesi, bir yüzü, bir yorgunluğu.